Search fooditerranean

Tuesday, August 11, 2015

Αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες | Η περίπτωση της Ελλάδας

Χάρτης 1| Wikipedia





Ο διαχωρισμός των οικονομιών-χωρών σε αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες είναι ένας τρόπος να υποδηλώσουμε την επιτυχία και την ευημερία μιας οικονομίας ή μιας χώρας. Η Ελλάδα επίσημα ανηκει στις αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Στα χρόνια της κρίσης όμως έχει αναπτύξει σοβαρά στοιχεία που παραπέμπουν στις καθαρά αναπτυσσόμενες ή υπανάπτυκτες χώρες, ακολουθώντας μία επικίνδυνη πορεία όχι μόνο για την μελλοντική της ανάπτυξή αλλά και για την υπαρξή της όπως την γνωρίζουμε.



ΟΡΙΣΜΟΣ 
Μία αναπτυγμένη οικονομία απολαμβάνει σταθερή οικονομική μεγέθυνση και ασφάλεια. Κοινά χαρακτηριστικά των αναπτυγμένων οικονομιών είναι ο χαμηλός δείκτης γεννήσεων, το υψηλό προσδόκιμο ζωής, το υψηλό μορφωτικό επίπεδο, η εκπαίδευση του εργατικού δυναμικού, η εξαγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας προϊόντων και το υψηλό ακαθάριστο εθνικό προϊόν. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου όμως δεν υπάρχει επίσημος ορισμός που να καθορίζει απόλυτα μία οικονομία ως αναπτυγμένη ή αναπτυσσόμενη.

 Πίνακας 1 | IMF, authors collection


Στον πίνακα 1 παρουσιάζεται το πλαίσιο στο οποίο χαρακτηρίζονται ως «αναπτυγμένες» ή αναπτυσσόμενες» οι χώρες με βάση τρεις διεθνείς οργανισμούς: Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.), τα Ηνωμένα Έθνη (Η.Ε.), και την Παγκόσμια Τράπεζα (Π.Τ.). Τα Η.Ε αξιολογούν την ανάπτυξη των χωρών με πιo ανθρωποκεντρικά κριτήρια σε αντίθεση με το Δ.Ν.Τ. και την Π.Τ. που χρησιμοποιούν καθαρά οικονομικά κριτήρια. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι το ποσοστό των αναπτυγμένων χωρών με βάση τα Η.Ε. εμφανίζεται αισθητά πιο υψηλό σε σχέση με την αξιολόγηση των υπόλοιπων οργανισμών.
  
Πίνακας 2| The International Statistic Institute, 2014


Ο πίνακας 2 εμφανίζει την λίστα με τις αναπτυσσόμενες χώρες έτσι όπως έχουν προσδιοριστεί το 2014 από την Παγκόσμια Τράπεζα. Η αξιολόγηση προκύπτει από το ετήσιο Μεικτό Εθνικό Εισόδημα (ΜΕΕ). Οι χώρες με ΜΕΕ μικρότερο από US$11.905 χαρακτηρίζονται από την Παγκόσμια Τράπεζα ώς αναπτυσσόμενες. Η Ελλάδα κατέχει την 48η (US$22.090) θέση στην παγκόσμια κατάταξη με βάση το ετήσιο μεικτό εθνικό εισόδημα, και την 54η (US$26.130)  με βάση την αγοραστική δύναμη, σύμφωνα με αξιολόγηση της Παγκόσμιας Τράπεζας (2014). Τέλος με κριτήριο το ΑΕΠ η Ελλάδα κατέχει την 45η θέση με US$237,592 (εκατομύρια). Το γράφημα 1 δείχνει την πορεία του ελληνικού ΑΕΠ σε σχέση με τις προηγμένες χώρες.

Γράφημα 1| World Economic Forum 2015 

Με την έναρξη της κρίσης το 2008 το ελληνικό ΑΕΠ απομακρύνεται εμφανώς από εκείνο των προηγμένων χωρών. Είναι πάντως σαφές ότι με βάση τα οικονομικά στοιχεία η Ελλάδα εξακολουθεί να ανήκει, στις αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Τι συμβαίνει όμως με τα ποιοτικά στοιχεία; 

Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης 
Τα ποιοτικά στοιχεία για την αξιολόγηση της ανάπτυξης προσδιορίζονται με τον δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης (HDI). Ο δείκτης αυτός δημιουργήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη για αξιολογήσει και να κατατάξει τις χώρες σε επίπεδο κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης. Χρησιμοποιεί τέσσερα κριτήρια:
Πίνακας 3 | Συλλογή στοιχείων, HDI

Τα οικονομικά στοιχεία παρουσιάζουν σαφέστατα την Ελλάδα ως μία αναπτυγμένη οικονομία, αναφορικά με το  φαινομενικά διαθέσιμο εισόδημα, τα βασικά στοιχεία της εκπαίδευσης, και το  προσδόκιμο ζωής.  



Aνισότητα στην  διανομή του εισοδήματος
Μελέτες του Ο.Ο.Σ.Α. δείχνουν οτι η άνιση κατανομή του εισοδήματος , προ φορολογίας, αυξήθηκε δραματικά κατά την διάρκεια της κρίσης. Στην Ελλάδα αποτυπώνεται η  κορύφωση του φαινομένου. Πιο συγκεκριμένα, το 10% των πιο φτωχών κοινωνικών  στρωμάτων  έχει χάσει αναλογικά πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από το 10% των πιο πλούσιων στρωμμάτων. 

Γράφημα 2| Ο.Ο.Σ.Α. 2011

Το γράφημα 2 παρουσιάζει ανάγλυφα την πορεία του εισοδήματος στις χώρες του ΟΟΣΑ. Αρνητική πρωτιά έχει η Ελλάδα με το μεγαλύτερο ποσοστό στην μείωση του εισοδήματος της συνολικά. Ηλικιακά, οι συνταξιούχοι είχαν την μικρότερη διαρροή του εισοδήματός τους, ακολουθούν οι ενήλικοι (εργαζόμενοι) ενώ το εισόδημα των νέων κάτω των 25 ετών συνετρίβη. Σημειώστε ότι η ανεργία στην τελευταία κατηγορία ξεπερνά το 50% το 2015.



10 χαρακτηριστικά που κατατάσσουν την Ελλάδα ως αναπτυσσόμενη χώρα

Παρόλα τα στοιχεία που επιβεβαιώνουν την Ελλάδα ως αναπτυγμένη οικονομία, υπάρχουν  σοβαρά δεδομένα που παραπέμπουν σε αναπτυσσόμενες ή υπανάπτυκτες χώρες.  Κοινά χαρακτηριστικά  της Ελλάδας με αναπτυσσόμενες οικονομίες, προσδιορίζονται ως εξής: 

1.Χαμηλό επίπεδο ζωής
  • Υψηλά ποσοστά φτώχειας. Tο ποσοστό αύξησης των φτωχών μεταξύ του 2007-2010 που εκτινάχθηκε στις 15 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στα χρόνια της κρίσης στην Ελλάδα. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένα ακόμη αρνητικό ρεκόρ της Ελλάδας ανάμεσα  στις υπόλοιπες  χώρες του ΟΟΣΑ.  Το 2013 το 44% του πληθυσμού ήταν κάτω από το  όριο της φτώχειας. Στοιχεία υποσιτισμού, κυρίως σε ηλικιωμένους και παιδιά, αν και δεν έχουν καταγραφεί στατιστικά, έχουν όμως παρατηρηθεί και καταγγελθει έντονα και επίσημα από κοινωνικές ομάδες  και πρωτοβουλίες που προσπαθούν να τα αντιμετωπίσουν.  
    Γράφημα 3| Ο.Ο.Σ.Α. 2011
      •  Κοινωνική & οικονομική ανισότητα. Η κρίση δεν επηρέασε το ίδιο όλες τις κοινωνικές τάξεις στην Ελλάδα. Οι φτωχοί έγιναν φτωχότεροι, ενώ οι πλούσιοι υπέστησαν μικρότερη μείωση του εισοδήματός τους και μάλιστα κάποιοι  αύξησαν τα κέρδη τους.  Η μικρομεσαία τάξη συρρικνώθηκε και φτωχοποιήθηκε ενώ η απόσταση  μεταξύ των πολύ πλούσιων και των πολύ φτωχών μεγάλωσε.  Η οικονομική αυτή ανισότητα που δημιουργήθηκε με την κρίση, μεγένθυνε αλλά και δημιούργησε  νέες ανισότητες και σε κοινωνικό επίπεδο. Αυτές αφορούν την πρόσβαση στην εργασία, στην παιδεία, στην διασκέδαση, στην δικαιοσύνη, στην υγεία.  Επίσης στοιχεία υποσιτισμού, κυρίως σε ηλικιωμένους και παιδιά, αν και δεν έχουν καταγραφεί στατιστικά, έχουν παρατηρηθεί και καταγγελθει έντονα και επίσημα από κοινωνικές ομάδες  και πρωτοβουλίες που προσπαθούν να τα αντιμετωπίσουν.
        Γράφημα 4| Ο.Ο.Σ.Α. 2011
        • Εκπαίδευση & αγορά εργασίας. Στοιχεία για το επίπεδο της παρεχόμενης εκπαίδευσης , την κατάρτιση του εργατικού δυναμικού αλλά και τον τρόπο λειτουργίας της αγοράς εργασίας έτσι όπως ερευνήθηκαν από τον Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ εμφανίζονται στον πίνακα 4.    Με βάση τα παρακάτω κριτήρια που αφορούν την εκπαίδευση και την εργασία, η Ελλάδα λαμβάνει πολύ φειδωλή αξιολόγηση η οποία την κατατάσει σε τελευταίες θέσεις παγκοσμίως. Η ποιότητα της εκπαίδευσης και οι αδυναμία να αναπτύξει ένα σοβαρό επαγγαλματικό περιβάλλον όπου θα μπορέσει να αναπτυχθεί η επιχειρηματικότητα, μειώνει δραματικά προϋποθέσεις ανάπτυξης της οικονομίας.
        Πίνακας 4|Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ 2014   

        2. Χαμηλό επίπεδο παραγωγικότητας 
        Η φτωχοποίηση και η δραματική αύξηση της οικονομικής & κοινωνικής ανισότητας σε συνδυασμό με την διαρροή εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού προς το εξωτερικό, έχει επιδεινώσει σημαντικά την δυνατότητα παραγωγικότητας. Ο βιομηχανικός ρυθμός ανάπτυξης το 2014  ήταν 0%, ενώ ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ ήταν 0,8% το 2014. Η διαρροή μεγάλου τμήματος του εργατικού δυναμικού συμβάλλει σημαντικά στην μείωση της παραγωγικής μας ικανότητας.  Η διαρροή δεν είναι μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική, αφού το τμήμα του πληθυσμού που επιλέγει να μεταναστεύσει είναι στην πλειοψηφία του νέοι δηλ. στην ακμή της παραγωγικής τους δυνατότητας και εξειδικευμένοι. Ο δείκτης μετανάστευσης στην Ελλάδα είναι 2,32 εισερχόμενους μετανάστες/1000 κατοίκους. Δηλαδή, 2,32/1000 άτομα εισέρχονται στην Ελλάδα περισσότερα από εκείνα που εξέρχονται. Λαμβάνοντας όμως υπόψη την μεγάλη εισροή μεταναστών  στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, αντιλαμβανόμαστε την αναλογία της εκροής. Ενδεικτικά το Α’ τρίμηνο του 2015 οι εισερχόμενοι μετανάστες έφθασαν τις 12.462. 

        3. Ποσοστά ανεργίας 
        Χαρακτηριστικό στοιχείο των αναπτυσσόμενων χωρών είναι τα υψηλά ποσοστά ανεργίας. Με ποσοστό ανεργίας 26,5% (2014), η Ελλάδα βρίσκεται στην  θέση 171 από συνολικά 204 χώρες παγκοσμίως.  Στο ποσοστό αυτό δεν συμπεριλαμβάνονται οι λανθάνουσες μορφές ανεργίας όπως η απλήρωτη εργασία, η αδήλωτη εργασία, η ανεπίσημη εργασία σε οικογενειακές  επιχειρήσεις, η  υποαπασχόληση (part time ).

        4. Εξαγωγές πρωτογενών προϊόντων μη προστιθέμενης αξίας 

        Μεγάλο ποσοστό της αγροτικής μας παραγωγής εξάγεται χύμα ή ελάχιστα μεταποιημένα. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα το ελαιόλαδο το οποίο την περίοδο 2010-2014 εξάχθηκε στην Ιταλία κατα 80.000 τόνους χύμα και μόνο κατα 35.000 τόνους  branded.  


        5. Κυριαρχία & εξάρτηση
        Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις οι αναπτυσσόμενες χώρες κυριαρχούνται με κάποιο τρόπο από ανεπτυγμένες χώρες, εξαιτίας της πολιτικής ή οικονομικής ισχύς των δεύτερων. Επιπλέον είναι εξαρτημένες απέναντι σε αυτές για πολλά πράγματα, όπως το εμπόριο, πρόσβαση στην τεχνολογική εξάρτηση, πολιτική & οικονομική βοήθεια. Η Ελλάδα εξάγει το 45,1% στις χώρες της Ε.Ε(27) με ανοδικές τάσεις με ανοδικές τάσεις. Ενδιαφέρον έχει ότι οι δύο μεγαλύτεροι πελάτες της Ελλάδας είναι η Ιταλία και η Γερμανία. Σε πολιτικό επίπεδο, οι αναπτυσσόμενες χώρες είναι ευάλωτες διεθνώς, συνεπώς υποκύπτουν στις εντολές τον αναπτυγμένων, επάνω στις οποίες δεν έχουν καμία δυνατότητα αντίδρασης.  Οικονομικά η Ελλάδα έχει το τρίτο μεγαλύτερο δημόσιο χρέος παγκοσμίως, σε ποσοστό του ΑΕΠ (174,50%, 2014) το οποίο αποτελεί ισχυρότατη δέσμευση απέναντι στους Ευρωπαίους δανειστές. 

        6. Έλλειψη πόρων 
        Υπάρχει η αντίληψη ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες υπολείπονται φυσικών και ανθρώπινων πόρων, γεγονός που δεν τους βοηθά να αναπτυχθούν. Η Ελλάδα έχει πλούσιους φυσικούς πόρους (υπέδαφος, φυσική ομορφιά, ιστορικά μνημεία, αγροτική παραγωγή).Η Αγκόλα, για παράδειγμα,  είναι από τις μεγαλύτερες παραγωγούς διαμαντιών και πετρελαίου. Παρόλαυτα είναι μια εξαθλιωμένη οικονομία. Αναφορικά με τους ανθρώπινους πόρους, η Ελλάδα διαθέτει εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό το οποίο το απαξιώνει είτε στρεφοντάς του προς το εξωτερικό είτε καθηλώνοντας το στην  ανεργία. Ως επιδείνωση της κατάστασης,  δημιουργεί τις επόμενες γενιές εργατικού δυναμικού με χαμηλές επαγγελματικές ικανοτήτες, εξαιτίας της φτωχοποίησης της μεσαίας τάξης. 

        7. Ιστορικά πολλές από τις αναπτυσσόμενες χώρες ήταν αποικίες ή είχαν κατακτηθεί από κάποιες αναπτυγμένες. Σημαντικό στοιχείο είναι ο χρόνος υποταγής τους και εάν απελευθερώθηκαν ειρηνικά ή με πόλεμο. Η Ελλάδα απελευθερώθηκε από τον Γερμανικό ζυγό, μόλις 100 χρόνια πριν, ύστερα από ένοπλη αντίσταση.  Αντίθετα, αποικιακές σχέσεις τύπου Χονκ-Κονγκ και Μ. Βρετανίας, για παράδειγμα, δεν εμπόδισαν την μετέπειτα ανάπτυξη του πρώτου.


        8. Ένα άλλο στοιχείο των αναπτυσσόμενων χωρών είναι η κατάρρευση της εθνικής ταυτότητας και ομοιογένειας. Οι εσωτερικές διαμάχες και διχασμοί,  η πολιτική αστάθεια αλλά και εισαγωγή αλλοδαπών εθνικοτήτων στον κοινωνικό ιστό, αποδυναμώνουν την συνοχή και συνεπώς την αντίσταση έναντι οποιασδήποτε επεκτατικής προσεγγίσης των αναπτυγμένων χωρών. Η Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια δέχεται συστηματικές εισροές ξένων πληθυσμών, αναπτύσει ισχυρές διχαστικές τάσεις, ενώ ακραία φαινόμενα όπως του νεοναζισμού κερδίζουν όλο και περισσότερο χώρο στην κοινωνία.


        9. Η διάρθρωση  της παραγωγής είναι ένα άλλο στοιχείο που χρήζει προσοχής. Η Ελλάδα έχει αναπτυχθεί υπερβολικά ως προς τον τριτογενή τομέα (διάρθρωση ΑΕΠ (2014): Γεωργία 3,5%, Βιομηχανία  15,9%, Υπηρεσίες 80,6%), στηριζόμενη κυρίως στον τουρισμό, κλάδος ιδιαίτερα ασταθής εκ φύσεως, και στις εξαγωγές προϊόντων μικρής προστιθέμενης αξίας.   

        10. Το χαμηλό κατά κεφαλή εισόδημα κατά κανόνα έχουν οι αναπτυσσόμενες χώρες. Η Ελλάδα είχε το 2014 Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα $22.090 που την κατατάσσει σαφέστατα ανάμεσα στις αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Στο σημείο αυτό, πρέπει να λάβουμε υπόψη οτι ο δείκτης αυτός δεν είναι παρά ένας μέσος όρος, δηλαδή δείχνει πόσο είναι το μέσο εισόδημα των κατοίκων κάθε χώρας σε ένα συγκεκριμένο έτος. Οι μέσοι όροι, ως γνωστόν, δεν μας δίνουν πληροφορίες για το εύρος των τιμών του αριθμητικού συνόλου το οποίο περιγράφουν. Εάν σε μία χώρα υπάρχει μεγάλη ανισότητα στην αναδιανομή του εισοδήματος, δηλαδή πολύ πλούσιοι και πολλοί φτωχοί, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα, ο δείκτης αυτός δεν μπορεί να εκφράσει την γενικότερη ευμάρεια της οικονομίας.


         Γράφημα 4 | World Bank


        ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΣΚΕΨΕΙΣ 
        Είναι σκόπιμο να εξετάζουμε την Ελλάδα ξεχωριστά και διεξοδικά, αποφεύγοντας τους τυποποιημένους κανόνες, κριτήρια και οικονομικά στοιχεία. Αυτό θα μας επιτρέψει να αξιολογήσουμε ορθότερα την θέση της στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, και να μπορέσουμε να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα, να διαγνώσουμε σωστά το πρόβλημα  και να λάβουμε τις σωστές αποφάσεις για την βελτίωση της κατάστασης.  Η περίπτωση της Ελλάδας είναι πράγματι μια ιδιαίτερη περίπτωση σε πολλά επίπεδα. Ενώ πληροί τα τυπικά κριτήρια των αναπτυγμένων χώρών του κόσμου, οι οποίες ταυτίζονται με την οικονομική και κοινωνική ευμάρεια, στην πραγματικότητα έχει τρομακτικά κοινά στοιχεία με τις αναπτυσσόμενες και «υπανάπτυκτες» χώρες. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από την μελέτη τόσο κάποιων επιπλέον στατιστικών αναφορών όσο και από την εμπειρία που δεν καταγράφεται στις στατιστικές έρευνες. Είναι σημαντικό να εντοπίσουμε εκείνα τα δεδομένα  που οδηγούν στις συνθήκες μετάβασης, από μία αναπτυγμένη σε μία πραγματικά αναπτυσσόμενη ή νεο-αποικιακή οικονομία, και να δημιουργήσουμε τα κατάλληλα εργαλεία και μία καθολική στρατηγική να ώστε να αποτρέψουμε αυτόν τον κίνδυνο. 




        George Gkekas | International Business Development specialist






        Πηγές: 
        Investopedia
        Wikipedia
        Business Dictionary
        IMF
        United Nation
        World bank 
        World Economic Forum, Global Competitiveness Report
        Forbes
        Factbook, CIA
        The International Statistics Institute 
        El.Stat
        Trading Economics
        WTO
        TA NEA
        Blink & Dorton, Characteristics of Developing Countries 2007
        Author'collection


         

         

        No comments:

        Post a Comment