Search fooditerranean

Tuesday, February 2, 2016

Ο Νεποτισμός ως εμπόδιο για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη

photo credits John Seven





Ο νεποτισμός είναι η οικογενειοκρατία, η οποία εκδηλώνεται με την παραχώρηση θέσεων και αξιωμάτων σε συγγενείς και φίλους. Είναι η εκμετάλλευση από κάποιον του αξιώματος ή της θέσης που κατέχει, για να προωθήσει συγγενικά ή άλλα πρόσωπα του περιβάλλοντός του σε θέσεις κι αξιώματα χωρίς αξιοκρατικά κριτήρια. Η πρακτική αυτή εμφανίζεται συνήθως στην πολιτική και τη θρησκεία.

Ο όρος νεποτισμός προέρχεται από τη λατινική λέξη νέπος (nepos, γεν. nepotis) που σημαίνει «ανεψιός» ή «εγγονός». (Βικιπαίδεια)
Σύμφωνα με την αξιολόγηση του G. Hofsteed, η Ελλάδα βαθμολογείται με 35 στο κριτήριο της ατομικότητας που διέπει την κυρίαρχη κουλτούρα. Η βαθμολογία αυτή προσδιορίζει την ελληνική κοινωνία ως ιδιαίτερα ατομιστική. Η αντίληψη του «εγώ» υπερισχύει έναντι του «εμείς». Το «εμείς» προσδιορίζεται μόνο στο επίπεδο των «δικών μας» μας ανθρώπων είτε αυτό αφορά το συγγενικό-ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον είτε κάποιο ευρύτερη με κοινά συμφέροντα, κυρίως κομματικά.


Οι μεγάλες ή τουλάχιστον οι καλά οργανωμένες επιχειρήσεις εφαρμόζουν πολιτικές αντινεποτισμού

Δίνουν έμφαση στα αντικειμενικά προσόντα, ικανότητες, την προσπάθεια και τα αποτελέσματα των εργαζομένων παρά στις συγγενικές ή άλλου είδους σχέσεις με στελέχη της εταιρίας. Η εξειδίκευση είναι σημαντικός παράγοντας επιλογής προσωπικού. Απώτερος σκοπός είναι η αποδότικότερη και πιο γρήγορη ανάπτυξη του οργανισμού, τα αποτελέσματα τα οποία κάποιο στέλεχος θα φέρει στην εταιρία και όχι η αποκατάσταση προεπιλεγμένων προσώπων. Για όσους λοιπόν αναζητούν «μυστικά επιτυχίας» επιχειρηματικότητας, ας προσθέσουν και αυτό στην συλλογή τους.


Ο Larry Singell και James Thornton, εντόπισαν τέσσερα επίπεδα κανόνων αντι-νεποτισμού. Πρότειναν ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει να  εγκαταστήσουν πολιτικές ώστε να αποφεύγουν την πρόσληψη συγγενικών προσώπων των στελεχών τους, στις ακόλουθες περιπτώσεις:

  • Σε θέσεις οπουδήποτε στην επιχείρηση
  • Στο ίδιο εργοστάσιο
  • Στο ίδιο τμήμα ή εργασιακή ομάδα
  • Σε θέση όπου ο ένας μπορεί να επηρεάσει την προαγωγή, την αμοιβή, ή την εργασιακή κατάσταση του άλλου.


Ένα άλλο χαρακτηριστικό του φαινομένου αυτού,
είναι ότι συναντάται κυρίως 
σε αναπτυσσόμενες ή υποανάπτυχτες κοινωνίες. 

Θεωρείται μάλιστα ένα από τα βασικά εμπόδια ανάπτυξης αυτών των κοινωνιών. Το φαινόμενο αυτό είναι υπεύθυνο για μια σειρά από δυσλειτουργίες ή εμπόδια που συμβάλλουν στην αδυναμία ανάπτυξης τόσο της οικονομίας όσο και κοινωνίας.



  1. Οι κοινωνίες στερούνται την δυνατότητα πρόσβασης σε ικανό και εξειδικευμένο προσωπικό. Οι επιλογή προσωπικού γίνεται με βασικό κριτήριο την συγγένεια (εξ αίματος ή κομματική) και όχι τα προσόντα και τις  ικανότητες που θα βοηθούσαν ένας οργανισμό ή την υπηρεσία να παράγει, να αναπτυχθεί και να είναι ανταγωνιστική στο διεθνές περιβάλλον.
  2. Από την άλλη πλευρά, το σύστημα του νεποτισμού αποθαρρύνει ικανούς ανθρώπους να διεκδικήσουν υπεύθυνες θέσεις στην κοινωνία και την εργασία, με αποτέλεσμα η κοινωνία να μην αξιοποιεί το εκπαιδευμένο δυναμικό της, και συνεπώς να ελαχιστοποιεί τις δυνατότητές της να αναπτυχθεί.
  3. Εμποδίζει την κοινωνία και την πολιτική να ανανεωθεί και να προσαρμοστεί στα νέα περιβάλλοντα, και να επιλύσει τα νέα προβλήματα.
  4. Αποθαρρύνει νέους ανθρώπους να ασχοληθούν με την πολιτική, ή επαγγελματικούς κλάδους που εφαρμόζεται η αυτή η πρακτική.
  5. Δημιουργεί αίσθημα αδικίας και ανισότητας, προκαλώντας διχασμό και αντιπαραθέσεις εντός της κοινωνίας, με αποτέλεσμα να κατακερματίζεται η δυναμικότητά της.
  6. Δημιουργεί κλίμα εσωστρέφειας φιμώνοντας νέες ιδέες και περιορίζοντας τον οργανισμό ή την πολιτεία να τις εισπράξει και να τις υιοθετήσει. Σήμερα, οι επιτυχημένες επιχειρήσεις ανοίγουν τις πόρτες τους στην παγκόσμια δεξαμενή ταλέντων, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο να επιλέξουν συνεργάτες με προσωπικό με κριτήριο διαφορετικό από τα προσόντα και τις ικανότητες των προσόντων που θα μπορέσουν να βοηθήσουν την εταιρία να αναπτυχθεί.
  7. Πηγάζει και καλλιεργεί τον ατομικισμό ως κοινωνική στάση. Τα άτομα λαμβάνουν αποφάσεις με βάση τα ατομικά τους συμφέροντα, θέτοντας σε δεύτερη μοιρα την συλογική κοινωνική ευημερία. Αυτές οι κοινωνίες δύσκολα μπορούν να προκαλέσουν αξιόλογες κοινωνικές αλλαγές υπέρ του λαού, να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες, και να αναπτυχθούν.

Όταν γίνεται με πιο διευρυμένο κριτήριο, όπως είναι η κομματική ταυτότητα, δημιουργεί πολλαπλά προβλήματα και δυσλειτουργίες στην ανάπτυξη της οικονομίας και της κοινωνίας.

  1. Το πολιτικό σύστημα όχι μόνο δεν ανανεώνεται σε νοοτροπία και τρόπο επίλυσης νέων προβλημάτων αλλά περιχαρακώνεται προστατεύοντας την διαιώνισή του.
  2. Δημιουργεί υποχρεώσεις στους άρχοντες οι οποίοι χρησιμοποιούν την δημόσια εξουσία και πόρους για να συντηρήσουν τον κομματικό νεποτισμό.
  3. Δημιουργεί υπέρογκες και ανεπαρκείς υπηρεσίες για να εξυπηρετήσει τον κομματικό νεπότισμό.
  4. Συντηρεί και συντηρείται από ένα πλαίσιο διαφθοράς και αδιαφάνειας
  5. Δημιουργεί διχασμό ή διχαστικές τάσεις στον κοινωνικό ιστό. Οι πολίτες αισθάνονται απαραίτητο να αποκτήσουν μια κομματική ταυτότητα ώστε να έχουν πρόσβαση στα οφέλη που προσφέρει ο νεποτισμός.
  6. Αποτελεί εργαλείο χειραγώγησης και εκβιασμού των πολιτών.



ΕΛΛΑΔΑ 

Η Ελλάδα επίσημα χαρακτηρίζεται από την κουλτούρα νεποτισμού. 

Η κουλτούρα αυτή εμφανίζεται 
ακόμη πιο κραυγαλέα 
σε μικρές και κλειστές κοινωνίες. 

Αρχικά υπήρχε πρακτικό νόημα, και όπως κάθε τρόπος δράσης και συμπεριφοράς, δημιουργήθηκε για την επιβίωση της ίδιας της κοινωνίας. Έτσι, όταν μετά τον πόλεμο κάποιος ήξερε μία τέχνη ήταν φυσιολογικό να την περάσει στα παιδιά του. Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα εκείνης της κοινωνίας, αυτό δεν ήταν μόνο θεμιτό αλλά και αναγκαίο. Εάν κάποιος ήθελε για παράδειγμα να γίνει τσαγκάρης, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από το παιδί του τσαγκάρη, διότι αυτός είχε την καλύτερη πρόσβαση στην τεχνογνωσία.


Σήμερα, η γνώση είναι θεωρητικά ανοιχτή σε όλους, γεγονός που επιτρέπει στον οποιονδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτή. Ωστόσο η επικρατούσα νοοτροπία της κοινωνίας μας, αποδέχεται ως φυσιολογική και ίσως και θετική κάποια συγγενική σχέση με το επάγγελμα ή τον κλάδο.  Αυτό, πράγματι μπορεί να είναι θετικό. Αρκετά νέα παιδιά, με σπουδές αναλαμβάνουν τις επιχειρήσεις των γονιών τους, τις εκσυγχρονίζουν και τις αναπτύσσουν. Όμως δυστυχώς αυτός δεν είναι ο κανόνας.


Τα τελευταία χρόνια το πολιτικό σκηνικό αυτοσυντηρείται αντλώντας ανθρώπινους πόρους από ένα αρκετά στενό κύκλο. Οι άνθρωποι του κύκλου αυτού διαχέονται στο υπόλοιπο κράτος και εναλλάσσονται ανάλογα με τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Είναι κάτι που όλοι το γνωρίζουν και όλοι το αποδέχονται. Το παράδοξο είναι ότι παρόλο που η πλειοψηφία των πολιτών αναγνωρίζει το φαινόμενο αυτό, αρνείται να αποδεχτεί τις συνέπειες του. 


Έτσι όταν τοποθετούνται άνθρωποι "κλειδιά’’ 
για την ανάπτυξη κάποιων λειτουργιών του κράτους,
 χωρίς να αξιολογούνται με βάση τις γνώσεις 
και τις ικανότητές τους 
αλλά με βάση την τοπική δημοφιλία 
ή την συνεισφορά τους στο κόμμα, 
τότε αρχίζει το πρόβλημα. 


Σήμερα, για παράδειγμα, υπάρχει ή γενικότερη αγωνία για την ανάπτυξη των εξαγωγών, και ιδιαίτερα των αγροτικών μας προϊόντων. Είναι όμως μία διαδικασία που εμπεριέχει μακροχρόνιο στρατηγικό σχεδιασμό. Συνεπώς σπασμωδικές κινήσεις για άμεσα αποτελέσματα θα βλάψουν την ήδη επιβαρυμένη εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό. Ακόμη και σήμερα η έλλειψη μιας ενιαίας και ολοκληρωμένης στρατηγικής είναι μια λανθασμένη «στρατηγική».


Η απόδειξη του νεποτισμού στην δημόσια διοίκηση,
είναι ότι απλά δεν λειτουργεί με επιχειρηματικά κριτήρια, 
αλλά με κριτήρια προσωπικών σχέσεων,  
σε επίπεδο επιλογής στελεχών και στοχοθεσίας.

Για παράδειγμα: κάθε μεγάλη ή τουλάχιστον πετυχημένη επιχείρηση, αναμένει απο τα στελέχη της κάποια αποτελέσματα, τα οποία αξιολογεί και ερμηνεύει. Τα αποτελέσματα αυτά θα πρέπει να είναι πολλαπλού οφέλους από το κόστος του ίδιου του στελέχους στον οργανισμό. Όταν ένα στέλεχος δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του οργανισμού, απλά απολύεται.  Αντίθετα σε μία δημόσια υπηρεσία δεν γίνεται καν αξιολόγηση. Εάν κάποιος ισχυριστεί ότι γίνεται, και το αξιολογούμενο στέλεχος κριθεί αποδοτικό, συνεπώς διατηρείται στην θέση του, τότε έχουμε δύο επιλογές. Είτε να αναζητήσουμε ευθύνες από το άτομο που έκρινε επιτυχημένη την αξιολόγηση του στελέχους, είτε να αποδεχτούμε ότι η κατάσταση που βιώνει ο οργανισμός είναι επιθυμητή και πετυχημένη. Μάλιστα, στην περίπτωση των δημόσιων οργανισμών η αξιολόγηση της απόδοσης των στελεχών τους θα πρέπει να είναι ακόμη πιο αυστηρή, όπως για όλους όσους διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα. 


Τέλος θα ήθελα να αναφέρω το γνωστό «πείραμα» κατα το οποίο προέκιψε ότι τα μωρά που ακούν κλασική μουσική έχουν καλύτερη εξέλιξη στην ζωή τους. Μια πιο προσεκτική ανάλυση των δειγμάτων έδειξε ότι τα μωρά που άκουγαν κλασική μουσική ζούσαν σε ένα εύπορο περιβάλλον το οποίο είχε προσαρμόσει την κλασική μουσική στην καθημερινότητά του. Ας μην γελιόμαστε. Το πείραμα αυτό αποδεικνύει ότι η εξέλιξη ενός ανθρώπου προσδιορίζεται από τις ευκαιρίες που έχει στην ζωή του, η πρόσβαση στις οποίες δεν είναι ίδια για όλους.

 George Gkekas |  Brand & Export Strategist



Watch a real testimonial about nepotism at the workplace

No comments:

Post a Comment